مربوط به پرهيزكارى شده در آن موضع كه فرموده‌اند : « وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْمَعُوا » « 1 » . و در موضعى ديگر فرموده : « فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ » « 2 » . و در جاى ديگر فرموده : « وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ » « 3 » . و هرگاه گناهان جمع گردد مُهرى « 4 » بر دل گذاشته مىشود و در آن هنگام نابينا مىگردد از ديدن حقّ و صلاح دين . و سهل مىشمرد امر آخرت را و عظيم مىشمرد امر دنيا را و تمامى همّت او مصروف دنيا مىشود . و هرگاه احوال آخرت و اهوال آن گوشزدِ او شود از گوشى مىشنود و از گوش « 5 » ديگر بيرون مىكند و در دل او قرار نمىگيرد و او را بر توبه و تدارك نمىدارد . و اينها آن جماعتند كه از آخرت مأيوس شده‌اند مانند كافرانى كه مرده‌اند و احوال آخرت را معاينه كرده‌اند . و اين است معناى سياه شدن دل به گناهان چنانچه قرآن مجيد و سنّت پيغمبر به آن ناطق است . از حضرت أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه مروى است كه : ظاهر مىشود ايمان در دل قطعهء روشنى سفيد و هرگاه بنده عملهاى صالح كرد آن قطعه بزرگ و زياد مىشود تا تمام دل سفيد شود . و ظاهر مىشود نفاق در دل نقطهء سياهى و هرگاه بنده مرتكب عملهاى حرام شد آن نقطه زياد مىشود تا تمامى دل سياه گردد و مُهر بر آن گذاشته شود كه ديگر امّيد خير به آن نباشد . بعد از آن اين آيه را تلاوت فرمودند : « كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ » « 6 » . و حضرت امام محمّد باقر سلام اللَّه عليه « 7 » فرمودند : [ m . a 27 ] به درستى كه دلها بر

--> ( 1 ) . مائده : 108 . ( 2 ) . شعراء : 108 . در s a m « واتّقوا اللَّه وأطيعوا اللَّه » بيامده كه آيهء قرآنى نيست و آنچه آورده‌ايم بر پايهء متن‌عربى كتاب است . ( 3 ) . بقره : 282 . ( 4 ) . a - مُهرى . ( 5 ) . گوش / s گوشى . ( 6 ) . مطفّفين : 14 . ( 7 ) . سلام اللَّه عليه / a s عليه السلام .